Dan Roodt is op 26 Mei 1957 in die Verre Oos-Randse hospitaal op Springs gebore. Albei Dan se oupagrootjies aan moederskant het in die Anglo-Boereoorlog aan Boerekant geveg. Sy grootoupa Botha is gewond tydens die laaste veldslag van die oorlog by Rooiwal op 12 Januarie 1902. Sy grootoupa Landau, die Jood, was \u2019n wapenhandelaar vir die Boere en die Engelse het blykbaar \u2019n prys op sy kop gesit sodat hy vir jare n\u00e1 die oorlog in ballingskap in Nederland moes woon en nie kon terugkom nie, omdat hy in \u2019n Brits-regeerde Suid-Afrika steeds tereggestel kon word.<\/p>\n\n\n\n
Dan se pa is in die 1920\u2019s in Pretoria gebore \u2013 in die Krugerhuis waar daar destyds \u2019n kraamsaal ingerig is \u2013 en sy ma op Swartruggens in die destydse Wes-Transvaal. Sy pa het aanvanklik onder CM van den Heever by Wits Afrikaans studeer en was \u2019n tydgenoot, en vriend, van Koos Human, stigter van Human & Rousseau. Hy het egter redelik tussen werke rondgeval en was al rekenmeester, prokureur en sakeman. Tydens Dan se pa se studiejare op Wits was Joe Slovo ook \u2019n student daar en reeds \u2019n vurige kommunis, terwyl sy pa en die meeste Afrikaanse studente aan die ander kant van die spektrum was, veral in die aanloop tot die 1948-verkiesing. Sy pa en ander studente het die Anti-Communist League by Wits gestig in \u2019n poging om Slovo, Wolpe en ander se invloed op die kampus teen te werk.<\/p>\n\n\n\n
Sy ma was Hermine Landau en \u2019n boekhoudster en op \u2019n manier \u2019n rykmansdogter wat grotendeels in Johannesburg en half Engels grootgeword. Sy en Dan se pa het mekaar op \u2019n bootreis oorsee ontmoet, vertel Dan aan LitNet, wat sy pa vir die Afrikaanse Studentebond georganiseer het. \u201cMy ma was pragtig toe sy jonk was en in Switserland by een of ander bal het sy \u2019n asemrowende tabberd aangehad wat al die mans, Switsers \u00e9n Afrikaans, aan haar voete gehad het. My pa het nou nog foto\u2019s van hul reis na Europa doer in 1950 met al die swier en formaliteit, soos \u2019n gedrukte passasierslys op die skip, wat toe gebruiklik was.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Hermine en Pik Botha, destyds Minister van Buitelandse Sake, was neef en niggie. Sy ouma aan moederskant was \u2019n nooi Botha.<\/p>\n\n\n\n
Dan onthou baie goed toe sy ma in sy kinderjare by \u2019n speelgoedwinkel, Carnival Novelty, in die middestad van Johannesburg gewerk het. Die gesin het destyds op Springs by Fusionweg 14, in die voorstad Casseldale gewoon en sy het elke dag met die trein ingery werk toe. Toe hy ongeveer vier jaar oud was, het sy vir hom die wonderlikste Duitse skopfiets met sulke dik wit bande en vlaggies voor aan die vurk van die werk af vir Kersfees saamgebring: \u201cLank daarna het ek nog met die skopfiets in Casseldale se strate rondgery. Toe ek ses was, het \u2019n vragmotor my op \u2019n trapfiets omgery en my ma wou vir jare daarna nooit weer vir my \u2019n fiets koop nie, dus was die skopfiets my enigste vervoermiddel as kind.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Dan was na die ongeluk vier dae lank in \u2019n koma. Toe hy wakker geword het, was daar twee boeke langs sy bed: een van Pinocchio en \u2019n ander met sprokies. Die een met sprokies het hy nog altyd, hoewel die buiteblad met die jare verlore gegaan het. Dan het die sprokies aan sy kinders voorgelees en hulle het dit self ook gelees.<\/p>\n\n\n\n
\u201c\u2019n Ander insident wat ek goed onthou, is toe my ouma aan vaderskant van Piet Retief by ons kom kuier het. Ek was nog maar klein, seker net-net op laerskool of nie eens nie. Op die boekrak het ek Die heks<\/em> van Leipoldt raakgesien en my ouma gevra om dit vir my te lees, min wetende dat dit eintlik \u2019n volwasse drama is wat in die Middeleeue afspeel. Ek het agter haar stoel in die sitkamer gestaan en luister. Toe sy by die deel uitkom waar die heks op die brandstapel verbrand word, het ek begin huil, maar wou nie dat sy ophou lees nie. Sy moes die drama vir my enduit lees.<\/p>\n\n\n\n \u201cMy pa was altyd \u2019n liefhebber van die Afrikaanse po\u00ebsie en het dikwels vir my AG Visser se gedigte voorgelees. Later het hy vir my vertel dat hy Visser as seun tydens die Depressiejare ontdek het toe \u2019n jong Stellenbosse student op hul plaas in die Oos-Kaap naby Dordrecht kom loseer het. Die student het \u2019n BA of iets gehad, maar kon weens die Depressie nie werk kry nie, behalwe as arbeider op die paaie. Daardie prentjie het my bygebly, die jongman uit die Depressie in sy buitekamer op die plaas wat vir my pa Visser voorlees en ek op my beurt wat weer dieselfde ritueel in ons huis op Springs deurgemaak het.<\/p>\n\n\n\n \u201cSoos vele mense van sy geslag was my pa \u2019n groot aanhanger van A Roland Holst. Die Nederlandse digter was in die 1940\u2019s op besoek in Suid-Afrika en moes \u2019n groot indruk op my pa gemaak het, want reeds op laerskool het hy benewens Visser, Celliers en die klassieke Afrikaanse digters, ook Holst aan my voorgedra. Die Nederlands was vir my maar effe vreemd op die oor, maar iets van die hartstog wat my pa vir Holst gevoel het, het tog tot my deurgedring.\u201d<\/p>\n\n\n\n In 1963 is Dan op vyfjarige ouderdom na die Laerskool Christiaan Beyers. \u201cOns het sulke blou kleurbaadjies met bre\u00ebrige strepe gehad. Aanvanklik het ek nie \u2019n skoolbaadjie gehad nie en het sommer \u2019n ander baadjie skool toe gedra, darem met die skooldas en -hemp. In my graadeenjaar is ons mooi jong juffrou (ek dink haar van was Fouch\u00e9) in \u2019n motorongeluk dood; dit was vir die hele klas traumaties. Daarna het ons juffrou Meyer gekry \u2013 ietwat ouer en streng. Sy het nie veel van my gehou nie, want ek het soms nie my huiswerk gedoen nie en dan het sy my langs haar tafel laat staan en my agter op die bobene geslaan. Ek kon egter reeds lees en het ander belangstellings as die skoolboeke gehad!<\/p>\n\n\n\n \u201cOns onderwyser in graad vier en vyf was mnr Swart en hy het nogal van my gehou, want ek was die slimste seun in die A-klas. Daar was wel \u2019n meisie of twee wat my net-net gewen het, maar waarskynlik nie in wiskunde of rekene (soos dit destyds op laerskool genoem is) nie. Aan die einde van standerd vier het ek hoofseun van Laerskool Christiaan Beyers geword en so \u2019n aanspeldbalkie met \u2018Hoofseun\u2019 daarop ontvang. Dit was min of meer die laaste keer dat die Afrikaner-establishment my enige erkenning gegee het!\u201d<\/p>\n\n\n\n In daardie tye het Christiaan Beyers taamlik grandiose operettes aangebied en het Dan ook in \u2019n paar gespeel, in satynkostuums wat die ma\u2019s met patrone en al moes maak, maar nooit die hoofrol nie. \u201cEk was seker nie veel van \u2019n akteur of sanger nie. Aan die einde van standerd vyf was daar \u2019n afskeidsplegtigheid waartydens ek \u2019n toespraak moes maak. Blykbaar kon ek nie te sleg gevaar het nie, want \u2019n onderwyseres het agterna vir my ges\u00ea dat ek \u2019n advokaat behoort te word.\u201d<\/p>\n\n\n\n Hy het al die ligte kinderboeke en gewilde literatuur gelees. \u201cTrompie<\/em>, Saartjie<\/em>, Die Uile<\/em>, Jasper<\/em> en die Jan van der Post-boeke oor die Boesmans het ek verslind. Destyds was daar ook heelwat vertalings van Europese kinderboeke in Afrikaans en die laerskoolbiblioteek was goed voorsien van alles wat daar in Afrikaans beskikbaar was. Maar ten minste een keer per week of elke twee weke het my ma ons na Springs se dorpsbiblioteek geneem. Nadine Gordimer vertel ook iewers van Springs se pragtige biblioteek waar sy vir die eerste keer \u2019n belangstelling in lees en letterkunde ontwikkel het. Die styl van die gebou was so iets tussen Edwardiaans en Art Deco. Trouens Springs se Art Deco-brandweerstasie is as \u2019n nasionale monument verklaar as ek dit nie mis het nie. \u2019n Klompie jare gelede het ek die ou dorpsbiblioteek weer gaan opsoek en groot was my teleurstelling om te sien dat dit intussen \u2019n Indi\u00ebrklerewinkel geword het, met die biblioteek wat na \u2019n groter en meer moderne gebou verskuif is.\u201d<\/p>\n\n\n\n Hy het ook die Olaf Bouwer- en ander boekklubboeke begin lees. In standerd drie het Dan lid van die Olaf Bouwer-boekklub geword. Olaf Bouwer was \u2019n Afrikaanse James Bond wat vir \u2019n organisasie genaamd SS-15 gespioeneer het. SS-15 het uit vyftien pro-Westerse lande bestaan, waaronder natuurlik Suid-Afrika. Hy onthou dat hy sy ma gevra het of hy kon aansluit en sy het dadelik daartoe ingestem. \u2019n Mens het R1,00 per maand betaal en het dan maandeliks \u2019n spanningsverhaal per pos ontvang, in hardeband.<\/p>\n\n\n\n Hy het nooit veel Engelse kinderboeke gelees nie, net Afrikaans, dus het Enid Blyton nie \u2019n rol in sy opvoeding gespeel nie. Maar so van ouderdom tien tot twaalf het hy begin om Engelse speurverhale te lees, veral Ian Fleming se James Bond-reeks. Dan en Ian Fleming is op dieselfde dag, 26 Mei, gebore. Dit is ook di\u00e9 dag waarop die destydse Nasionale Party die 1948-verkiesing gewen het en Jan Smuts sy setel in Standerton verloor het.<\/p>\n\n\n\n Dan meen die 1960\u2019s, toe hy op laerskool was, was die Afrikaner \u2013 en Afrikaans \u2013 se Goue Tyd: \u201cDaar is soveel boeke gepubliseer, letterkunde, vertalings, gewilde fiksie, ook die fotoverhale van Mark Condor en ander helde. Daar was nog nie televisie in Suid-Afrika nie en die radio was di\u00e9 medium. As ek smiddae van die skool af huis toe geloop het, kon ek die Afrikaanse vervolgverhale op Springbokradio volg, want die radio in elke huis was daarop ingestel en die huisvrouens was besig om na Die Geheim van Nantes<\/em> te luister. Dan was daar Fanus Rautenbach se Staal Burger<\/em> waarop ek versot was en waarna ek saans op \u2019n klein transistorradiotjie onder my kopkussing geluister het.<\/p>\n\n\n\n \u201cEk was veronderstel om vroeg te gaan slaap en mag nie n\u00e1 agt- of nege-uur gelees het nie, maar ek het \u2019n penflits gehad en het gereeld onder die komberse die boek klaar gelees waarmee ek besig was. Ek kon een of twee kinderboeke in \u2019n dag klaar lees. Op \u2019n dag in standerd vier het die bibliotekaris by die skool, mnr Marais, gevra waarom ek \u2019n boek wat ek die vorige dag uitgeneem het, weer wou teruggee. \u2018Maar meneer, ek is klaar daarmee en wil weer \u2019n nuwe boek uitneem!\u2019 het ek geantwoord. \u2018Moenie vir my lieg nie, man, jy kan nie \u2019n boek in \u2019n dag klaar lees nie,\u2019 was sy repliek. Ek meen hy het my agterna oor die boek se inhoud ondervra en natuurlik kon ek hom presies vertel wat daarin staan, waarna hy verle\u00eb my toegelaat het om \u2019n nuwe boek uit te neem.\u201d<\/p>\n\n\n\n Dan vertel verder: \u201cEk was ook \u2019n Voortrekker en op een van my skoolfoto\u2019s dra ek die groen uniform van die Penkoppe destyds. Van die ander kinders het Woensdagmiddae na die kinderkrans by die kerk gegaan, maar in weerwil van my gesmeek om ook te gaan, wou my pa nooit dat ek kinderkrans toe gaan nie. My ouers was nooit baie godsdienstig nie, hoewel hulle NG Kerk-lidmate was. My pa het \u2019n meer sekul\u00eare en filosofiese w\u00eareldbeskouing gehad. Soms het hy die Bybelse skeppingsverhaal as \u2019n \u2018klomp snert\u2019 beskryf. Op \u2019n vroe\u00eb ouderdom het hy my al van Sartre, Camus en hul eksistensialisme vertel, alles dinge wat my nuuskierigheid en leergierigheid geprikkel het.\u201d<\/p>\n\n\n\n In 1970 is Dan na die Ho\u00ebrskool Helpmekaar in Johannesburg. Die Afrikaanse ho\u00ebrskool in Springs, Hugenote Ho\u00ebrskool, het nie Latyn aangebied nie en daar was \u2019n moontlikheid dat hy regte sou gaan studeer na matriek. Sy pa het ook op Helpmekaar onder die bekende Oubaas Brink gematrikuleer in die 1940\u2019s en was dus \u2019n groot voorstander van die seunskool teen die bult in Braamfontein.<\/p>\n\n\n\n \u201cAanvanklik was ek in die koshuis wat met ontgroening en afknouery deur die groter seuns gepaard gegaan het. Die re\u00ebls van die oerwoud het in daardie dae in die koshuis gegeld; tog het \u2019n mens \u2019n soort sto\u00efsisme en deursettingsvermo\u00eb ontwikkel wat later in jou lewe handig te pas kon kom. My kamermaat in standerd sewe, Neels Blom, was in 1976 in die Angolese oorlog en volgens hom was dit nie so erg soos die Helpmekaar-koshuis nie!<\/p>\n\n\n\n \u201cSo \u2019n paar jaar gelede het ek die re\u00fcnie van 1974 se matrieks bygewoon. Ons het in die koshuiseetsaal ge\u00ebet en almal het baie nostalgies geraak. Destyds het ek dit nooit vermoed nie, maar daar is \u2019n sterk band tussen ons klomp seuns by Helpmekaar gesmee en nou nog kom ek ou skoolmaats of \u2013kennisse te\u00eb wat belangstellend uitvra en steeds met trots na ons skool verwys.\u201d<\/p>\n\n\n\n Dan het op ho\u00ebrskool, soos op laerskool, baie gelees en toenemend klassieke boeke en die Afrikaanse letterkunde gelees. Hy en Neels Blom het Swart pelgrim<\/em> van FA Venter gelees tot n\u00e1 ligte-uit in die koshuis waarvoor hulle ook in die moeilikheid gekom het. Dit was sy eerste blootstelling aan \u2019n roman met \u2019n politieke strekking en dit het Dan nogal aan die dink gesit oor die regering se rassebeleid.<\/p>\n\n\n\n Nadat Dan se pa hom op \u2019n redelik vroe\u00eb ouderdom aan die eksistensialisme bekendgestel het, het hy in standerd sewe of agt \u2019n Nederlandse boek oor Jean-Paul Sartre wat hy op sy pa se boekrak gekry het gelees en vir sy maats daarvan vertel. \u201cToe ons in een periode nie veel werk gehad het nie, het hulle die onderwyser gevra of ek vir die klas van Sartre mag vertel. Die onderwyser het ingestem en daar het ek toe \u2019n spontane lesing oor die eksistensialisme aan die klas gegee. Op \u2019n ander stadium kan ek onthou, het ek \u2019n groot pleidooi vir modernisme en rockmusiek in die Afrikaanse klas gelewer, wat kritiese opmerkings van ons onderwyser ontlok het. Maar Helpmekaar was destyds \u2019n wonderlike skool en afgesien van \u2019n paar geharde en dogmatiese of eerder konformistiese Broederbonders, was die res van die onderwysers baie oopkop en het hulle ons gedurig aangemoedig om nuwe horisonne te verken.\u201d<\/p>\n\n\n\n In standerd ses het Dan uitgeblink. Hy het die hele jaar deur feitlik 100% vir wiskunde gekry, maar daarna het hy al hoe luier geword. \u201cOok was ek \u2019n tipiese tiener: rebels, opstandig en toenemend in botsing met die skoolre\u00ebls oor hare en kleredrag. Veral ek en die Latynonderwyser, mnr Van Rensburg of \u2018Tarka\u2019 soos hy bekendgestaan het, het \u2019n soort koue oorlog gevoer.\u201d (Tarka is later by Kya Sands noord van Johannesburg deur \u2019n bende in die kantoor van sy vervoeronderneming vermoor.)<\/p>\n\n\n\n Dan se punte was as gevolg van sy rebelsheid nie so goed soos dit kon gewees het nie, maar veral Afrikaans en Engels was nog steeds vir hom maklik. Oor Latyn wat hy geneem het, is hy tot vandag toe bly, want hy is \u2019n patrisi\u00ebr. En hoewel hy nie rugby op skool gespeel het nie, was hy \u2019n goeie hoogspringer en het hy vyf keer erekleure vir atletiek gekry en twee keer vir landloop. In standerd sewe het hy aan \u2019n hele rits sportsoorte deelgeneem, soos atletiek, tennis, swem, landloop, skaak (as dit vir sport tel) en het hy selfs op Wemmerspan teen die Engelse skole geroei, soos die Universiteite van Cambridge en Oxford dit beoefen. Hy was veral baie goed in hoogspring en het Suid-Transvaalkleure daarvoor gekry en aan die Suid-Afrikaanse Junior Kampioenskappe deelgeneem. \u201cNou nog onthou my medeleerlinge by Helpmekaar my meer vir die hoogspring as vir enigiets anders!\u201d<\/p>\n\n\n\n Dan het veral vir sy Engelse opstelle baie ho\u00eb punte gekry \u2013 nooit volpunte nie, maar so 19 uit 20 of selfs 19\u00bd uit 20. Sy Engelse onderwyser, Peter Lynsky, \u2019n Engelssprekende Jood, het aan Dan \u2019n eksemplaar van James Joyce se A portrait of the artist as a young man<\/em> gegee nadat hulle vir een opstel op \u2019n aanhaling daaruit moes reageer.<\/p>\n\n\n\n Daar was gereeld debatskompetisies en kunswedstryde waaraan almal op skool deelgeneem het. Op \u2019n stadium moes Dan \u2019n gedeelte uit Raka<\/em> vir die kunswedstryd voordra \u2013 di\u00e9 gedeelte waar die kinders \u2019n kleipop van Raka maak. Die skooluitgawe van Raka<\/em> is toentertyd gesensor, maar mnr Louis Malan, departementshoof vir Afrikaans, het daarop aangedring dat hy die re\u00ebl \u201cEn skaamteloos groot die skaamte\u201d in sy voordrag insluit. Tydens die debatte het Dan nie aldag s\u00f3 goed gevaar nie, want \u201cal my opstandige idees en eksistensialisme het seker deurgesyfer. Ook het Ben Kruger en Danie Joubert, die latere akteurs, die debatskompetisies met hul retoriese vermo\u00ebns oorheers. Albei het ook hoofseuns van Helpmekaar geword.\u201d<\/p>\n\n\n\n Dan se pa het hom van die Latynse buurt in Parys vertel waar die eksistensialiste gewoon het en wat in Breyten Breytenbach en Andr\u00e9 P Brink se boeke genoem is. \u201cDit het op vroe\u00eb ouderdom reeds my nuuskierigheid oor Frankryk en Parys geprikkel. In standerd nege het Brink se Kennis van die aand<\/em> verskyn en n\u00e1 die verbod daarop is dit ywerig gelees. Neels Blom se ouers het \u2019n eksemplaar gehad en dus kon ons dit lees. Op \u2019n stadium is Breytenbach se boeke in opdrag van die departement uit die skoolbiblioteek by Ho\u00ebrskool Linden verwyder waar Blom se ma bibliotekaresse was en s\u00f3 het \u2019n eerste uitgawe van sy surrealistiese kortprosa, Katastrofes<\/em>, in my besit beland. Dis nou nog hier iewers op my rak. My pa het baie van Etienne Leroux gehou en ek het Sewe dae by die Silbersteins<\/em> en ander Leroux-boeke op veertien- en vyftienjarige ouderdom verslind.\u201d<\/p>\n\n\n\n In standerd nege is Dan amper uit die skool geskors omdat hulle drank by \u2019n partytjie gebruik het. In daardie dae was die skole so sterk teen drank, rook en ander euwels gekant dat hulle baie swaar daarvoor gestraf is. Die straf was lyfstraf wat met \u2019n rottang toegedien is deur \u2019n groot, sterk onderwyser wat s\u00f3 hard geslaan het as wat hy kon, die spreekwoordelike \u201cses van die bestes\u201d.<\/p>\n\n\n\n In dieselfde jaar het Dan net eendag sy pa, toe nog in Springs, gebel en ges\u00ea: \u201cKom haal my. Ek kan die koshuis nie meer vat nie.\u201d Dit was nie lank n\u00e1 die episode met die wyn nie waarvoor hulle die verskriklike lyfstraf ontvang het. Vir die res van daardie jaar het hy soggens saam met sy pa, wat toe reeds in Johannesburg gewerk het, stad toe gery. Aan die einde van die jaar het hulle Johannesburg toe getrek en kon hy elke dag met die bus skool toe ry.<\/p>\n\n\n\n Vir Dan was sy matriekjaar \u2019n fees. Hy was gewild (ook by die meisies), belese, w\u00eareldwys en het soggens oor \u2019n sigaret en koffie by die Zanzibar-kafee in Braamfontein saam met Victor Maree, tans \u2019n reklameman met sy eie onderneming in Melbourne, oor die lewe, meisies, mansmodes, \u201cunderground\u201d-musiek en letterkunde gefilosofeer terwyl hy Dan se wiskundehuiswerk afgeskryf het.<\/p>\n\n\n\n \u201cDit was die tyd van platformskoene, klokpypbroeke en die Gatsby-modes, na aanleiding van die film oor F Scott Fitzgerald se roman The great Gatsby<\/em>. Dit was asof ons die \u2018glorieryke twintigerjare\u2019 in Johannesburg herleef het. Vic se geskeide ma in Sandton het hom tot in die afgrond bederf met sy eie klererekening en hope sakgeld. Ek kon skaars byhou, maar ons was die \u2018dandies\u2019 van die skool en het die skoolkleredragre\u00ebls aanmekaar getoets, veral met skoene en broeke. My skoene se hakke was nie so hoog nie, maar ek het by verre die wydste broek in skool gedra. Dit was wel grys, soos \u2019n skoolbroek moes wees, maar dit was waar enige ooreenkoms met die voorgeskrewe skooldrag ge\u00ebindig het. Dit was \u2019n \u2018Oxford bag\u2019 van ligte wolstof, nousluitend en taamlik laag op die heupe bo gesny, met die sakke voor en nie langs die kant nie. Van daar af het dit uitgeklok en as jy loop, het dit so rondom jou skoene geflap. (…)<\/p>\n\n\n\n \u201cEk onthou dat die hele skoolsaal van die lag uitgebars het telkens as ek my erekleure en ander toekennings vir atletiek en landloop op die verhoog moes gaan haal, met die onderwyserskorps wat teen daardie tyd \u2019n soort goedige verdraagsaamheid teenoor my en Vic se modebewustheid ontwikkel het.<\/p>\n\n\n\n \u201cIn matriek was daar \u2019n algemene verkiesing. Omdat ek sestien of sewentien jaar oud was, kon ek nie stem nie, maar ek was \u2019n ywerige leser van die Rand Daily Mail<\/em> en het besluit dat ek die Progressiewe Party ondersteun. Ek onthou dat ek in die wiskundeklas so iets aan mnr Piet Britz ges\u00ea het. Maar ek was jonk en na\u00efef. Aam die ander kant het ek gevoel dat die Nasionale Party so deel was van die hele konformistiese Broederbondstelsel waarteen ek en ander op skool gerebelleer het, dat enigiets beter as d\u00edt moes wees, veral die Progs wat so gewaagd en gesofistikeerd in die Engelse media voorgekom het.<\/p>\n\n\n\n \u201cDit was Helpmekaar: \u2019n stadskool in die hartjie van die Nuwe Babilon, Johannesburg. Vir vermaak in die koshuis het ons \u2018oor die bult\u2019 Braamfontein toe gegaan of naweke in die middestad gaan fliek by die Colosseum, His Majesty\u2019s of die nuwe Carlton-sentrum waar daar ook \u2019n ysskaatsbaan was. Toenemend het ons in Hillbrow rondgekuier. In matriek is ek soms vir aandete na mnr Louis Malan se woonstel in Braamfontein genooi, waar mnr Keith Allen, wat in dieselfde gebou gewoon het, saam gekuier het. Mnr Peter Lynsky het in Hillbrow gewoon en het saam met \u2019n Joodse vriend \u2019n pannekoekkroeg in Kotzestraat in Hillbrow bedryf. Oor naweke het ons soms daarheen gegaan.<\/p>\n\n\n\n \u201cUit verveling in die koshuis het ons al die Afrikaanse susterkerke in Braamfontein besoek en selfs hippie-agtige \u2018kerke\u2019 in Hillbrow aangedoen waar mense met lang hare, jeans en T-hemde gospelliedjies op kitare gespeel het.<\/p>\n\n\n\n \u201cOns het in die stad rondgedwaal, die klere- en platewinkels besoek en garagepartytjies in die noordelike voorstede soos Saxonwold of Northcliff bygewoon waar ons in matriek toenemend losbandig gefuif, en ons soms selfs aan drank vergryp het. Maar nooit dwelms nie. (…) Die Afrikaanse meisies het ons op \u2019n manier altyd in toom gehou en \u2019n meisie was darem interessanter as \u2019n bottel wodka of brandewyn.<\/p>\n\n\n\n \u201cOns het geluister en gedans op die maat van Britse en Amerikaanse pop- en rockmusiek. In daardie dae was daar nog nie Afrikaanse rock nie. Soos die internasionale jeug in Noord-Amerika en Europa het ons bygedra tot die astronomiese albumverkope van Black Sabbath, Pink Floyd, die Beatles, Rolling Stones, Alice Cooper, Jethro Tull, Bob Dylan, Crosby, Stills, Nash and Young en vele ander. Die ironiese woorde \u2018Oh God, won\u2019t you buy me a Mercedes-Benz\u2019, wat Janice Joplin in haar heserige stem gesing het, sal my altyd bybly. Dit kon selfs die motto vir ons geslag gewees het, want die Afrikaner het in sy strewe na materi\u00eble rykdom uiteindelik sy toekoms vir \u2019n pot lensiesop verkoop.<\/p>\n\n\n\n \u201cToe ons klaar matriek geskryf het, het ons in die \u2018Dev\u2019 (die Devonshire-hotel in Braamfontein, in Mellestraat) gaan drink en die volgende dag was daar \u2019n berig in Beeld<\/em> oor die groep Helpies wat in hul skooldrag in \u2019n kroeg opgemerk is. Dit was natuurlik \u2019n groot skande en \u2019n vlek op die skool se naam. N\u00e1 die Dev is ek, Vic Maree en Gerard van Tonder na die Maree-woonstel in Sandton waar ons met ons skoolklere en al in die swembad gespring het. Uit respek vir al die balkies op my erekleurbaadjie, het ek darem my baadjie uitgetrek, maar die ander twee is met baadjies, dasse en al in die water. Dit was ons eie, private afsluitingsritueel.\u201d<\/p>\n\n\n\n Dan matrikuleer in 1974.<\/p>\n\n\n\n Verdere studie en werk<\/strong><\/p>\n\n\n\n Na skool is Dan na die Universiteit van die Witwatersrand waar hy aanvanklik in die regte studeer het, maar hy het gou oorgeslaan na Afrikaans en Nederlandse letterkunde, Filosofie en Politieke Wetenskappe. Hy was \u2019n lid van die Filosofie-vereniging en het gereeld bydraes gelewer tot die kampuskoerant, Wits Student<\/em>. Irwin Manoim wat later die mede-stigter van die Mail & Guardian<\/em> was, was die redakteur van Wits Student<\/em>. Dan het in 1976, ongeveer dieselfde tyd as die opstande in Soweto, deelgeneem aan die studente se protesaksies.<\/p>\n\n\n\n Ampie Coetzee, een van sy dosente, onthou die jong Dan Roodt as volg (op PRAAG se webblad): \u201cHy was \u2019n briljante student. Ek was bevoorreg toe ek dosent op Wits was om in dieselfde jaar twee talentvolle studente te h\u00ea: Dan Roodt en Johan van Wyk. Hulle was ook die eerste studente in my lewe. Hulle was ook later die eerstes wat my derdejaarklas oor Middelnederlandse letterkunde as benede peil beskou het (omdat ek net tekste vertaal het!).<\/p>\n\n\n\n \u201cMaar Dan was nogal stout. Ek onthou eendag het Helen Suzman \u2019n toespraak gelewer in die Great Hall. Terwyl sy gepraat het, het Dan agter haar op die verhoog verbybeweeg met \u2019n swart outjie wat \u2019n gholfsak dra. Heen en weer \u2013 ek kan nie onthou of sy dit agtergekom het nie … Hy het ook eenmaal vir Nadine Gordimer aangeval omdat sy \u2019n Franse aanhaling verkeerd uitgespreek het. Hy het natuurlik nie van haar gehou nie omdat sy altyd in haar werk Afrikaners as agterlik geteken het.\u201d<\/p>\n\n\n\n Saam met sy dosente in Afrikaans, John Miles en Ampie Coetzee, woon Dan in 1977 die verhoor van Breyten Breytenbach in Pretoria by. Die gevolg hiervan is dat hy deur die Veiligheidspolisie gelys is as \u2019n andersdenkende en \u2019n potensi\u00eble revolusion\u00ear.<\/p>\n\n\n\n Op Wits se kampus het Dan toenemend in konflik getree met die luidrugtige groep studente daar. In 1978 het hy \u2019n seminaar vir die Filosofie-vereniging georganiseer oor die anargistiese kennisleer van Paul Feyerabend, \u2019n Duits-Amerikaanse filosoof van die wetenskap. Alhoewel Feyerabend se boek Against Method<\/em> deur die neo-uitgewers, New Left Books, uitgegee is, was hy krities oor die kommunistiese dogma. Hy het volgehou dat \u2019n vorm van vrydenke goed sal wees vir die wetenskap. Dan het Feyerabend se vryheidsdenkende anargisme teenoor die studente verdedig. Hy het selfs so ver gegaan as om te s\u00ea dat die federale aspekte van die regering se beleid \u2019n goeie manier is om die politieke mag in \u2019n multi-etniese staat soos Suid-Afrika te desentraliseer.<\/p>\n\n\n\n Dan het die studente en dosente verder vervreem toe hy nog \u2019n openbare lesing op die Wits-kampus georganiseer het. Hier is die idees van nog \u2019n Amerikaanse vrydenker, Robert Nozick, bespreek. In Anarchy, State and Utopia<\/em> betoog Nozick dat die gesag van die staat daartoe beperk moet word om die publiek te beveilig en om kontrakte uit te voer.<\/p>\n\n\n\n Dan het hom vir \u2019n ruk besig gehou met ander vorms van anargisme en vrydenke en begin belangstel in Russiese anargiste soos Bakunin en Kropotkin, asook in Daniel Cohn-Bendit, leier van die Franse studente gedurende die Franse studente-opstand in Mei 1968. Hy het ook \u2019n studie gemaak van die Amerikaanse hippie-beweging en idees van kontrakultuur soos uiteengesit deur Theodor Roszak in The making of a counter culture<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Nadat Dan \u2019n voorbladartikel in Time Magazine<\/em>, getiteld \u201cMarx is dead\u201d gelees het, het hy bewus begin raak en ook ge\u00efdentifiseer met die Franse skool van nuwe filosofie, wat deur Bernard-Henri L\u00e9vy, Andr\u00e9 Glucksman, Pascal Bruckner en ander begin is.<\/p>\n\n\n\n Gedurende 1978 het Dan hom as kandidaat beskikbaar gestel vir die Studenteraad van Wits as \u2019n anargis. Hy is tot die SR verkies, hoofsaaklik deur die argitektuurstudente wat met sy vorm van vrydenke en estetisisme kon identifiseer. Na die verkiesings is hy na \u2019n funksie aan huis van Max Price, die uittredende voorsitter van die SR, in Northcliff, Johannesburg genooi. Nuutverkose lede van die SR wat die partytjie bygewoon het, was Tony Leon en Hillary Joffe.<\/p>\n\n\n\n Hy het homself ook in kontempor\u00eare Amerikaanse letterkunde verdiep en die romans van skrywers soos Saul Bellow, Philip Roth, Ken Kesey, Donald Barthelme, John Barth, Joseph Heller, EL Doctorow, Norman Mailer en veral di\u00e9 van die Pools-Amerikaanse skrywer, Jerzy Kosinski gelees. Tydens \u2019n besoek aan huis van die skrywer John Miles in Melville, Johannesburg, het Dan vir Andr\u00e9 P Brink ontmoet.<\/p>\n\n\n\n Markus de Jong het sy boekwinkel reg oorkant Wits in Ameshoffstraat, Braamfontein gehad, en deur hierdie vriendskap het Dan al meer begin belangstel in die Franse post-strukturalisme en die geskrifte van Roland Barthes, Michel Foucault, Jacques Lacan, Jacques Derrida, Gilles Deleuze en andere. Hy het ook ingeskryf vir \u2019n Franse kursus.<\/p>\n\n\n\n Hy verwerf sy BA-graad in 1978 en skryf in 1979 in vir \u2019n BA Honneursgraad in Vergelykende Letterkunde, terwyl hy ook Duitse en Franse klasse loop. In die loop van 1979 doen hy navraag by die Franse Konsulaat in Johannesburg of daar nie dalk beurse is wat hom in staat sou stel om in Frankryk te gaan studeer nie. Maar hy is meegedeel dat hy nie kwalifiseer nie, omdat hy blank is. Baie buitelandse ambassades het destyds begin om swart studente te kies om sodoende hulle teenkanting teen die Suid-Afrikaanse regering se apartheidsbeleid te kenne te gee. <\/p>\n\n\n\n Dan se eerste publikasie, \u2019n avant-garde novelle getiteld Sonneskyn en Chevrolet<\/em>, word in 1980 deur Taurus uitgegee. Die Franse post-strukturalisme, psigo-analise en uitbeeldings van geweld soos by Jerzy Kosinski was beduidende invloede op Sonneskyn en Chevrolet<\/em>. In \u2019n onderhoud met Rapport<\/em> is Dan voor \u201cSlegs Blankes\u201d-tekens by die Doornfontein-stasie naby Rapport<\/em> se kantore afgeneem. Op die buiteblad van Sonneskyn<\/em> hou hy \u2019n miniatuur-Chevroletjie tussen sy tande vas en is sy hare soos \u2019n eendstert s\u2019n teruggeghries. Hennie van Coller en Jaap Steyn skryf in hulle artikel \u201cTaalaktiviste en transformasies\u201d as volg: “Hierdie klein werkie het lowende kritiek van gerekende resensente soos George Weideman ontvang. Dit is die voorloper en die eerste voorbeeld van die postmodernisme in Afrikaans. Kenmerke van hierdie debuutwerk, asook van Kommas uit \u2019n boomzol<\/em>, is Roodt se bewuswees van die liter\u00eare tradisie waarteen ingeskryf word, asook van sy ikonoklasme wat min ontsien.\u201d<\/p>\n\n\n\n Kort na die publikasie van Sonneskyn en Chevrolet<\/em> is dit deur die Suid-Afrikaanse Publikasieraad onder voorsitterskap van regter Lammie Snyman verban omdat dit beskrywings van seksuele geweld bevat, asook aanhalings van skrywers soos Marx en Lenin.<\/p>\n\n\n\n In 1979 het Dan in \u2019n kommune in Yeoville in Johannesburg gebly, waar hy die huis met Rai Turton gedeel het. Hy en Turton het gereeld gesprekke gehad oor Karl Popper en Thomas Kuhn. Neil Goedhals en Carlotta van Maltzan, professor in Duits aan die Universiteit van Stellenbosch, het ook in die huis gewoon. Goedhals, \u2019n konsepsuele kunstenaar, het later selfmoord gepleeg, wat Dan oortuig het om \u2019n mens se Afrikaner-identiteit te ontken soos Goedhals gedoen het, slegs tot diep ongelukkigheid kan lei.<\/p>\n\n\n\n In die gebou van die Senaat, het Dan gereeld koffie gedrink saam met twee ander studente, Karin Bredenkamp en Johan van Wyk, wat kuns- en kunsgeskiedenisstudente was. Hulle het aanklank gevind by nog \u2019n Afrikaanse kunsstudent, Joachim Sch\u00f6nfeldt. Die groep het Dada as die belangrikste deel van die moderne beweging beskou en het probeer om Dada binne die Suid-Afrikaanse en Afrikaanse konteks te herinterpreteer. <\/p>\n\n\n\n As gevolg hiervan het Dan een van die hooffigure van die Johannesburgse avant-garde beweging geword \u2013 iets wat baie afgeskeep was. Hierdie beweging het hulle deur middel van po\u00ebsie, prosa, kuns, teater en film uitgedruk. Verskeie Neo-Dada\u00efstiese gebeurtenisse is gere\u00ebl. Schonfeldt het \u201cstoom-beeldhouwerk\u201d geskep deur plat vleklose staalbakke op bene te sweis met elemente wat die water warm maak om stygende stoom te produseer. Meeste van hierdie publikasies en produksies, hoewel nie almal nie, is in Afrikaans aangebied.<\/p>\n\n\n\n Dan en Karin Bredenkamp (wat ook bekendgestaan het as Karin Konsentrasiekamp, \u2019n skuilnaam wat sy soms gebruik het) het gedurende 1980 saam gebly in Eastleigh Court in Hillbrow terwyl hulle probeer het om geld te spaar om Parys toe te gaan. Hulle is op 22 Augustus 1980 in die geheim in die Randburgse magistraatskantoor getroud, hoofsaaklik om die Franse se immigrasie-gesag tevrede te stel. Op pad na die magistraatskantoor het Dan \u2019n ringetjie van \u2019n Coca Cola-blikkie opgetel wat hy aan Karin se vinger gesteek gedurende die seremonie \u2013 tot die verbasing van die magistraat en sy assistent. Sy bruid het \u2019n tuisgemaakte swart en bruin rok sonder \u2019n soom aangehad, met druppels verf op, sowel as verf onder haar vingernaels, nadat sy pas van die universiteit se kunsskool gekom het.<\/p>\n\n\n\n Vroeg in die 1980\u2019s het Dan en Karin die liter\u00eare tydskrif Taaldoos<\/em> begin uitgee. Nadat die tweede nommer verskyn het, is dit verbied en moes Dan in die hof verskyn op aanklag van die voorbrenging van ongewenste publikasies. Hy het ges\u00ea dat daar geen redes aan hom verstrek is oor wat in die tydskrif ongewens is nie en dat hy in die duister is oor die aanklag.<\/p>\n\n\n\n Dan wat gedurende daardie tyd tydelik by die Ontvanger van Inkomste gewerk het, het ges\u00ea dat hy nie binne die vasgestelde tyd om redes gevra het nie en hy dus nie weet of hulle beswaar maak teen enige spesifieke deel van die inhoud van Taaldoos<\/em> nie. En op die polisie-aanklag word ook geen redes verstrek nie.<\/p>\n\n\n\n In \u2019n onderhoud in Insig <\/em>(Julie 2004) met Kirby van der Merwe het Dan vertel: \u201cTaaldoos<\/em> se leuse is by Voltaire geleen. \u2018Ons stem miskien nie saam met wat jy skryf nie, maar ons sal dit tot die dood toe verdedig.\u2019 Andr\u00e9 P Brink se Kennis van die aand<\/em>, was toe reeds verbied, Lady Chatterley\u2019s Lover<\/em> ook, selfs die musiekblyspel Godspell<\/em>. Ons was vasberade om die jong Afrikaanse skrywers se stemme te laat praat.\u201d<\/p>\n\n\n\n Die eerste getuie van die staat was mnr HCT Muller, destyds \u2019n senior lektor in taalwetenskap aan die Randse Afrikaanse Universiteit (vandag die Universiteit van Johannesburg). Hy het besluit om vir die staat te getuig omdat die prosastuk getiteld “Patria\/Matria” (in die tweede uitgawe van Taaldoos<\/em>) hom teen die bors gestuit het en dit nie vir hom “letterkunde” was nie.<\/p>\n\n\n\n Muller het verder ges\u00ea: \u201cDaar is in albei uitgawes van die tydskrif \u2019n naargeestige tendensie wat \u2019n klimaks bereik in die stuk Patria\/Matria in die tweede uitgawe. Dit is \u2019n verhaal waarin tegelykertyd oor die Weermag en rugby geskryf word. Omdat die stuk tekenend van albei uitgawes se inhoud is, het ek in my getuienis daarop gekonsentreer. Daar was egter een bydrae met verdienste. Dit was \u2019n stuk wat heet \u2018\u2019n Moffie chaff \u2019n kaffer\u2019. Ek sou vir die blad kon getuig as al die stukke in Taaldoos<\/em> van di\u00e9 gehalte was. Die res van albei die uitgawes van die tydskrif is egter sonder enige liter\u00eare waarde.\u201d<\/p>\n\n\n\n In 1981 het Dan die enigste Suid-Afrikaanse skrywer ooit geword wat onder die Publikasiewet aangekla is dat hy onwenslike publikasies geskep het. Berigte oor die verhoor wat in die Johannesburgse Magistraatskantoor gehou is, is in al die belangrike koerante geplaas. Dan is deur prof John Dugard, \u2019n deskundige oor internasionale reg verdedig, asook deur Fink Haysom, voormalige leier van Nusas en nie eers hulle kon die landdros van die letterkundige waarde van die bydraes in die tydskrif oortuig nie. Al twee nommers is verbied, eerstens vir \u201cbesit\u201d wat beteken dat elke persoon wat \u2019n kopie besit het, volgens die wet dit moes verbrand. Dan is skuldig bevind en met R100,00 of 50 dae tronkstraf beboet.<\/p>\n\n\n\n \u201cEk dink,\u201d s\u00ea Karin aan Kirby van der Merwe, \u201c(Johan) Bruwer se kortverhaal ‘\u2019n Moffie chaff \u2019n kaffer\u2019 was die laaste strooi.\u201d<\/p>\n\n\n\n Hulle is \u2019n boete opgel\u00ea en gewaarsku: ses maande tronkstraf sonder die keuse van \u2019n boete vir enige verdere \u201congewenste\u201d publikasie(s). \u201cToe het ons maar die bruin kartondoos met die stapels bydraes diep gaan wegb\u00eare.\u201d<\/p>\n\n\n\n Skrywers soos Koos Kombuis (toe nog Andr\u00e9 Letoit), Theunis Engelbrecht en ander het tot Taaldoos<\/em> bygedra. \u201cMaar,\u201d s\u00ea Karin, \u201cDie ironie is (in 2004) dat die einste Andr\u00e9 Letoit (vandag bekend as Koos Kombuis) vir wie ons bloed gesweet het, vandag vra dat Dan stilgemaak word.\u201d<\/p>\n\n\n\n Onder die drukkersnaam Uitgewery Pannevis, wat \u2019n verwysing is na Arnoldus Pannevis, die taalstryder van die negentiende eeu, publiseer Markus de Jong Dan se versameling satiriese verse onder die titel Kommas uit \u2019n boomzol<\/em> in 1980. Die titel speel in op DJ Opperman se Komas uit \u2019n bamboesstok<\/em>. Dit is volgens Van Coller en Steyn \u2019n “skerp kritiese satire wat die politieke en estetiese status quo aanval”.<\/p>\n\n\n\n Slegs \u2019n week na die publikasie van Kommas uit \u2019n boomzol<\/em> is dit ook deur die sensors verban. Hulle het Dan se satiriese en oneerbiedige geskrifte as \u2019n gevaar vir die samelewing beskou. Op die buiteblad van Kommas<\/em> steek agt tandeborsels by Dan se mond uit en het hy \u2019n gekrulde haarstyl uit die sestigerjare.<\/p>\n\n\n\n Volgens Cecile Cilliers (Transvaler<\/em>, 18 Augustus 1980) bevat Kommas uit \u2019n boomzol<\/em> “woorde van protes gerig teen die establishment, beide liter\u00ear en polities, teen die behoud van die status quo deur die burgery, teen patriotisme, teen alle onreg. Die negatiewe, bykans nihilistiese gees van die bundel word opgesom in die gedig ‘ek\u2019s so sat…’ (p 67). Die sinisme skok, eerder as die oordadige gebruik van kru taal, wat op die lang duur slegs vervelig is. Tog is die sinisme en die liefdeloosheid en die gebrek aan deernis met opset deel van die bundel. Die afbrekende (wat inherent die gedagte hou van \u2019n uiteindelike nuwe, heel nuwe begin), die absolute afbrekende is skering en inslag van di\u00e9 nuwe digterlike rigting in Afrikaans.<\/p>\n\n\n\n “As protes en as po\u00ebsie het Kommas uit \u2019n boomzol<\/em> net gedeeltelik geslaag. En hoewel Dan sy bundel binne \u2019n erkende en veel-gehuldigde raamwerk plaas, naamlik di\u00e9 van DJ Opperman se Komas uit \u2019n bamboesstok<\/em> en die gebruik van hierdie raamwerk slim is, word dit ongelukkig nie veel meer as ‘slim’ nie. Daarvoor is die kritiek te heftig, die poging om af te breek te blatant. Satire en ander skerp kritiek moet iets van deernis h\u00ea, anders is dit te kras om inslag te vind. En deernis bestaan tot dusver nie in Roodt se werk nie. Verstaanbaar: hy wil net afbreek, moet net afbreek, anders gehoorsaam hy weer die status quo. En daarom moet die liefde ontbreek en word die protes waardeloos.<\/p>\n\n\n\n “Sy taalbeheer is goed en hy munt uit in die skepping van nuwe woorde, en hier en daar is \u2019n suksesvolle vers, soos byvoorbeeld ‘soos by \u2019n belangrike rugbywedstryd’ (p 28) wat \u2019n goeie onderbou het en \u2019n refrein wat ‘werk’. Dieselfde geld vir \u2019net nog \u2019n eksotiese woordjie’ (p 18) wat kwasjiorkor as tema het en wat ontroerende beelde bevat; nog steeds lelik, afstootlik, maar vol deernis, en miskien om di\u00e9 rede, geslaag.”<\/p>\n\n\n\n Johan van Wyk, ook \u2019n skrywer, het Swaziland toe gevlug om sy diensplig te ontduik. Hy het \u2019n maand daar in \u2019n karavaan gebly, maar toe het sy geld opgeraak en het hy teruggekom. Met die intrapslag het die milit\u00eare polisie hom gevang en vir observasie opgeneem. Die psigiater het Van Wyk as \u2019n skisofreen gediagnoseer en hy is uit die weermag ontslaan. \u201cDit het my toe \u2019n idee gegee,\u201d vertel Dan aan Jansie Kotze (op LitNet). \u201cAs Johan van Wyk \u2019n skisofreen kan wees, hoekom nie ek nie?\u201d<\/p>\n\n\n\n Dan en Johan van Wyk het die Afrikaanse Skrywersgilde se vergadering by Gordonsbaai in die Wes-Kaap in 1981 bygewoon. Dan het as deel van die konferensie \u2019n lang uittreksel van die Markies de Sade voorgelees as deel van \u2019n teoretiese uiteensetting oor die sinloosheid van liter\u00eare geskiedenis. Hy het ook teenoor Phil du Plessis opgemerk dat hy bekommerd is dat hy nog nie vir milit\u00eare diensplig opgeroep is nie. Dit sou beteken dat hy sy studies sou moes staak en hulle hom van sy vrou sal wegneem.<\/p>\n\n\n\n Du Plessis, wat ook \u2019n mediese dokter was, het gevolglik aan Dan \u2019n brief gegee waarvolgens Dan aan \u2019n rare vorm van epilepsie ly wat hom baie aggressief maak en hom dus diskwalifiseer vir enige vorm van milit\u00eare diens. Hierdie brief is aan die Suid-Afrikaanse Weermag gepos. Hulle wou egter getuienis van \u2019n psigiater h\u00ea wat die feit dat hy epilepsie het, sou staaf. Hy is toe na Johan van Wyk se psigiater, maar kon hom nie oortuig dat daar fout is met hom nie. Dan het selfs \u2019n boek oor epilepsie gekoop om op te lees oor sy toestand. Die psigiater het net ges\u00ea: \u201cAg, dit sal nie so sleg vir jou wees om weermag toe te gaan nie.\u201d<\/p>\n\n\n\n Markus de Jong het Dan bekendgestel aan die Fransman, Pierre-Marie Finkelstein, wat \u2019n linguis en veeltalige vertaler is, wat sedertdien van Karel Schoeman en Marlene van Niekerk se boeke vertaal het. In Desember 1982 het Dan en Karin vir Finkelstein in Parys besoek waar hulle ook vir Breyten Breytenbach in \u2019n kafee, die Boule d\u2019Or in die Boulevard Saint-Michel, ontmoet het. Breytenbach was pas vrygelaat uit die Pollsmoor-gevangenis en Dan het daar aangekom met \u2019n sak vol boeke en klere wat Breyten in Suid-Afrika agtergelaat het, asook \u2019n blik appelkooskonfyt.<\/p>\n\n\n\n Dan verwerf sy MA-graad in Vergelykende Literatuur in 1983 met \u2019n tesis getiteld Pleasure and textual production: three texts by Roland Barthes<\/em>. Hy voel daarna dat hy wil aangaan met sy PhD in Vergelykende Literatuur, maar toe hy daarvoor wil registreer, het sy Duitse studieleier, prof Reingard Nethersole, Dan in \u2019n histeriese uitbarsting daarvan beskuldig dat hy \u201cpander to frivolous French theories\u201d. Hierdie vernederende toneel het hom afgespeel op die derde vloer van die Senaathuis voor die swart Suid-Afrikaanse skrywer Es\u2019kia Mphahlele. In een van sy gedigte in Kommas uit \u2019n boomzol<\/em> het Dan die spot gedryf met die “patroniserende liberale houding van Nadine Gordimer wat Mphahlele weer geprys het in sy outobiografiese ‘township roman’ Down Second Avenue”<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Roodt se kortstondige loopbaan in die Vergelykende Letterkunde het tot \u2019n stilstand gekom. Hy is dus terug na Afrikaans en besluit om vir \u2019n tweede BA Honneurs in Afrikaans in te skryf terwyl hy voltyds as \u2019n vertaler vir Telkom in Pretoria werk. Teen die einde van 1984 kon hy egter nie sy veiligheidsklaring slaag nie. Dit was nie lank na die ANC se Kerkstraat-bomaanvalle op 20 Mei 1983 nie en alle geboue in Pretoria is beskou as potensi\u00eble teikens van ANC-terroriste en alle werknemers moes veiligheidstoetse ondergaan. Dan se onderhoud is gedoen deur \u2019n lid van die Veiligheidstak van die Suid-Afrikaanse Polisie en hy is kort daarna deur sy toesighouer dienooreenkomstig ingelig.<\/p>\n\n\n\n Sy vriend, Johan van Wyk, het toe die hoof van Departement Afrikaans aan die Universiteit van Durban-Westville oorreed om Dan \u2019n pos aan te bied as dosent en s\u00f3 het \u2019n deel van die ou Johannesburgse avant-garde weer in Durban bymekaar gekom.<\/p>\n\n\n\n Die Roodts het aanvanklik aan die strandfront gebly en daarna \u2019n moderne woonstel in Berea gehuur. Hier het hulle die plek gou huislik gemaak met hulle boeke en skilderye. Roodt het sy Indiese studente oorweldig met sy Lacaniaanse (volgens Jacques Lacan) analise van Ena Murray, die gewilde skryfster van ligte romans, as deel van sy kursus in Moderne Afrikaanse prosa.<\/p>\n\n\n\n In Durban het die Roodts bevriend geraak met Rob Morrell en Allison Gillwald. Morrell sou later \u2019n alleenstryd voer teen die Afrosentriese visekanselier van die Universiteit van Kwazulu-Natal, Malegapuru Makgoba. Dan sou hom ook baie jare later kritiseer in sy bekende artikel \u201cYou cannot have your banana and eat it\u201d wat in die Mail & Guardian<\/em> gepubliseer is. Ook tydens sy verblyf in Durban, het Dan gereeld onderonsies gehad met die Anglofiele Natalse marxiste wat hom gesien het as \u2019n \u201cagterlike, nie-kommunistiese Afrikaner\u201d met \u2019n ongesonde belangstelling in \u201cligsinnige Franse teorie\u00eb\u201d. Dan het in daardie tyd ook met die Franse filosoof Gilles Deleuze gekorrespondeer en sy Frans op lede van die Franse departement geoefen.<\/p>\n\n\n\n In 1985 publiseer Dan sy Twee sinne<\/em> by Stet-boek. Hierdie publikasie was, saam met Karin Konsentrasiekamp (Dan se vrou) se Hoekom nies u nie?<\/em>, die eerste in Stet-boek se nuwe alternatiewe reeks. Stet-boek het standpunt ingeneem teen establishment-uitgewers se \u201cdeftige\u201d boeke; en het beoog om kontensieuse tekste te publiseer.<\/p>\n\n\n\n \u201cWat is \u2019n sin? Wat is twee sinne? Sulke vrae betrek tegelykertyd die filosofie, die grammatika en die erotiek; dis \u2019n kwessie van \u2018sinlikheid\u2019 in vele vorme\u201d, is Dan Roodt se ‘opsomming’ of ‘wegwyser’ vir hierdie teks,” skryf Joan Hambidge (Beeld<\/em>, 17 Februarie 1986)<\/p>\n\n\n\n “Altesame 338 arbitr\u00ear gekose segmente of leksias vorm \u2019n teks (een segment is blanko; een bevat net een sin) waarin die leser se vanselfsprekende omgang met \u2019n teks bevraagteken en selfs ondermyn word. So het ek myself herhaaldelik betrap dat ek segmente wou saamlees, soos byvoorbeeld XCV en XCVI. As jy di\u00e9 twee segmente laat saamsmelt, verraai jy \u2019n seksuele lesing van die eerste sodat Twee sinne<\/em> dus eerstens wil beklemtoon dat die lees van \u2019n teks veral die lees van jouself<\/em> is. Twee sinne<\/em> is \u2019n belangrike teks omdat dit allerlei (of moet ek s\u00ea, velerlei?) aannames waarmee lesers tekste benader, bevraagteken. Dit is vanselfsprekend \u2019n teks, soos ek dit lees, wat bedoel is vir die ingeligte leser.\u201d<\/p>\n\n\n\n In Beeld <\/em>(6 Desember 1985) het Dan s\u00e9lf die volgende oor Twee sinne <\/em>kwytgeraak: dit is naamlik \u2019n boek \u201cwat elke moontlike maatskaplike re\u00ebl in Suid-Afrika oortree. Vanuit die sensuuroogpunt is Twee sinne<\/em> \u2019n taamlike amusante werk.\u201d<\/p>\n\n\n\n Andr\u00e9 P Brink (Rapport<\/em>, 26 Januarie 1986) het die volgende oor Twee sinne<\/em> ges\u00ea: \u201cDaar kon dus ook baie meer tweesinparagrawe gewees het. Daar kon ook 337 minder gewees het. Roodt is soms vermaaklik is, maar eintlik vreeslik konvensioneel.”<\/p>\n\n\n\n Na hulle \u2019n jaar in Durban gewoon het, teen die einde van 1985, het dit geblyk dat die Suid-Afrikaanse Weermag op die punt was om Dan op te roep vir sy milit\u00eare diensplig. Hy het \u2019n toewysing na Oudtshoorn van die weermag ontvang. Na \u2019n telefoonoproep na Breyten Breytenbach in Parys het Dan en Karin besluit om so gou as moontlik na Parys uit te wyk. Binne tien dae was hulle besittings gepak en was hulle op die vliegtuig op pad na Parys. Daar was egter geen helde-ontvangs vir Dan en Karin nie. Breyten Breytenbach het nie sy telefoon baie gereeld geantwoord nie en hulle het gou besef dat al manier waarop hulle sou visums kry, was as politieke uitgewekenes.<\/p>\n\n\n\n Wat daarop gevolg het, was nie net onderhandelings met die burokrasie nie, maar ook ure van toustaan saam met vlugtelinge uit die derde w\u00eareld buite Franse kantore in die winterkoue. Gedurende sy eerste weke in Parys het Dan kennis gemaak met \u2019n Tsjeggiese vlugteling wie se ondervindinge met die kommunisme Dan se minagting vir kommunisme en marxisme, wat toe baie in die mode in Suid-Afrika was, verstewig het. Toe die Roodts se geld opgeraak het, het die Tsjeg hulle 1 000 Franse frank geleen. Te danke aan die Tsjeg en \u2019n Franse Katolieke dame van Bretagne wat die twee Afrikaners jammer gekry het en haar klein woonstel naby Montparnasse aan hulle verhuur het, asook hulle werk by die Berlitz-skool, het Dan en Karin hulle eerste jaar in Parys oorleef.<\/p>\n\n\n\n Deur Jan Deloof, die Vlaamse kritikus, het Dan en Karin \u2019n vertalingsprojek vanaf Nederlands na Engels aangepak waarna hulle in 1987 in \u2019n woonstel in die derde arrondissement<\/em> kon gaan woon. Dit was aan die rand van die gesogte Marais-distrik, naby aan die place de la R\u00e9publique. Teen hierdie tyd het Dan ontnugter begin raak met al die oorsese propaganda oor Suid-Afrika en apartheid, veral in Frankryk waar die anti-apartheidsbeweging gedomineer is deur die Franse Kommunisteparty en die Jong Kommuniste. Terwyl hy per bus of trein na die Universiteit van Parys VIII, waar hy ingeskryf was vir \u2019n doktorsgraad of DEA in die Departement van Filosofie onder Gilles Deleuze en Ren\u00e9 Scherer, onderweg was, het hy sommige kommunistiese munisipaliteite in die sogenaamde \u201crooi gordel\u201d met strate wat na Marx, Lenin, Rosa Luxemburg en onder kommunistiese helde vernoem is, deurkruis.<\/p>\n\n\n\n In 1987 is hy genooi om \u2019n konferensie oor Suid-Afrikaanse letterkunde by \u2019n kerkseminarie naby Stuttgart in Duitsland by te woon. Daar het hy meestal swart en bruin persoonlikhede van Suid-Afrikaanse universiteite, asook uitgewekenes van die ANC raakgeloop. Lewis Nkosi, Mandla Langa en Hein Willemse was van di\u00e9 wat aan die konferensie deelgeneem het. Dan moes \u2019n lesing lewer oor kontempor\u00eare Afrikaanse letterkunde, maar die gehoor het die lesing nie baie goed ervaar nie. Nie alleen was hy nie \u2019n marxis nie, maar hy was ook \u2019n Afrikaner, onderhewig aan die minagting van die oorwegend verengelste swartes en bruines wat teenwoordig was.<\/p>\n\n\n\n In 1989 het Annari van der Merwe \u2019n onderhoud in De Kat<\/em> van 31 Mei met Dan in Parys gevoer en daarna vir Ampie Coetzee gevra wat hy van Dan dink: \u201cDan Roodt is die enigste skrywer wie se novelle (Sonneskyn en chevrolet<\/em>) nog altyd verbied is. Dan Roodt is die enigste skrywer wat Opperman s\u00f3 gesatiriseer het dat sy boek (Kommas uit \u2019n boomzol<\/em>) verbied is. Hy is die enigste Afrikaanse skrywer wat \u2019n teks geskryf het wat net uit twee sinne bestaan (Twee sinne<\/em>). Ek dink Dan Roodt was die briljantste student wat ek ooit gehad het. En was dit nie vir die Weermag nie, was hy nou nog met ons.\u201d<\/p>\n\n\n\n Terug in Parys, het Dan voortgegaan met sy studies in filosofie \u2013 die amusante, buitensporige w\u00eareld van die Franse \u201cfilosofie van verskil\u201d met sy w\u00eareldbekende name en persoonlikhede, hulle eienaardige gewoontes en opinies. Maar sy hart was nie langer daarin nie. Hy en Karin was daar bevriend met \u2019n \u201cklomp Russe in ballingskap\u201d. Toe Rusland begin oopmaak het onder Gorbatsjof, het Dan en Karin saam met hul Russiese vriende \u2019n seminaar oor die Sowjetunie georganiseer, en \u2019n paar Russe oorgenooi om te kom praat. In \u2019n poging om homself te vergewis oor Rusland, het hy artikels oor Rusland in die Financial Times<\/em> begin lees. \u201cEk lees toe ook sommer die res van die Financial Times<\/em> en het toe ge\u00efnteresseerd begin raak. En een ding lei toe tot \u2019n ander,\u201d vertel Dan aan LitNet.<\/p>\n\n\n\n Hy het boeke gekoop oor opsies, termynkontrakte en komplekse finansi\u00eble afgeleides. So het hy begin om hom te bemoei met die fassinerende w\u00eareld van die geldmarkte met hulle gevorderde statistiese modellering, komplekse afgeleide instrumente en maniese skommelinge van emosies van optimisme tot pessimisme en weer terug.<\/p>\n\n\n\n Op \u2019n dag in 1990 staan Dan in die Paryse boekwinkel Biffures<\/em> in die Rue des Archives. Saam met hom en Karin was Diane, die dogter van regter Johann Kriegler, en haar man, Peter John Massyn, wat ook Afrikaans aan Wits studeer het. Skielik word daar oor \u2019n Franse radiostasie aangekondig dat Nelson Mandela uit die gevangenis vrygelaat gaan word. Dan het onmiddellik besef dat dit kan beteken dat hulle kan terugkeer na Suid-Afrika en sy ballingskap in Frankryk kan be\u00ebindig.<\/p>\n\n\n\n Dit was aanvanklik vir Dan \u2019n skok toe hy in Parys agtergekom het hoe na\u00efef hy was \u201cmet die stelletjie links-liberale idees wat by Wits by my ingedril is. Terwyl ek in Suid-Afrika destyds baie krities was oor die ou regering, het ek nou toenemend die valsheid van die apartheid-stereotipe in die buiteland begin raaksien en gaandeweg daarteen in opstand gekom. Moltrein <\/em>verteenwoordig in \u2019n sekere sin my weerwraak op apartheid, op die woord self, maar ook op al die gemeenplase, halwe waarhede en opvattinge wat sowel plaaslik as internasionaal daaronder versprei is. Veral in Frankryk was die anti-apartheidsbeweging \u2019n blote afdeling van die Franse Kommunisteparty, en dit het my laat besef dat hulle \u2019n eie agenda gehad het om Afrikaners te beswadder in reaksie op hul eie morele probleme as gevolg van die kritiek op die kommunisme en die uiteindelik heengaan van die stelsel in Oos-Europa,\u201d vertel hy aan Stephanie Nieuwoudt in Die Burger<\/em> van 15 Junie 2004.<\/p>\n\n\n\n Hulle het hulle woonstel in die derde arrondissement<\/em> verkoop en na \u2019n studio-woonstel naby die Bastille en Parys se nuwe opera-huis getrek. Vroeg in 1991 is Karin terug na Suid-Afrika om haar pa, wat \u2019n operasie moes ondergaan, by te staan. Dan het op daardie stadium sy buiging in die finansi\u00eble w\u00eareld gemaak en \u2019n klein verskansingsfonds bestuur deur termyne en opsies te verhandel, asook arbitrage-transaksies tussen Europese beurse en die Johannesburgse effektebeurs.<\/p>\n\n\n\n Vroeg in 1992 het hy tussen Parys en Johannesburg gependel en met sy permanente terugkeer na Suid-Afrika in Mei 1992 het hy \u2019n pos as Senior Afgeleide Handelaar by die Standardbank van Suid-Afrika in Johannesburg aanvaar. Daar het hy \u2019n mark in valuta-opsies gemaak, asook rentekoerstermyne en -opsies vir die bank se rekening verhandel. Dan het Londen gereeld besoek en is met ope arms deur al die makelaars en belangrikste banke ontvang.<\/p>\n\n\n\n Nedbank het Dan genader om by hulle in dieselfde hoedanigheid in die buitelandse mark-afdeling van die bank te kom werk. Na \u2019n jaar is hy egter afgedank ten spyte daarvan dat hy sy aanvanklike begroting in winste vir die bank vertiendubbel het. Hy het \u2019n hofsaak teen Nedbank gemaak wat tot 1997 geduur het en wat hy uiteindelik gewen het.<\/p>\n\n\n\n Citibank het hom in dieselfde pos aangestel by hulle Johannesburg-kantore in Rosebank. Die plaaslike tak het geen prysstelsel vir afgeleides gehad nie en binne die eerste paar weke het Dan so \u2019n stelsel geskep. In 1999 is Dan weg by Citibank aangesien hy gefrustreerd geraak het met die bank se kredietbeleid wat hom verhinder het om betrokke te raak by langtermyn- afgeleide transaksies met enige Suid-Afrikaanse korporatiewe instellings, behalwe die drie top mynfinansieringsinstansies.<\/p>\n\n\n\n Hy het sy eie besigheid begin \u2013 gestruktureerde transaksies vir maatskappye en het ook self op die aandele- en veral termynmarkte verhandel.<\/p>\n\n\n\n Oor sy tydperk by die banke s\u00ea Dan aan LitNet: \u201cDit was vir my nogal interessant om in die banke se handelskamers te werk en met allerlei finansi\u00eble markte en instrumente om te gaan. By Standardbank was daar \u2019n wiskundige wat van Texas afgekom het, maar sy PhD in wiskunde van MIT ontvang het en hy het op \u2019n keer vir my ges\u00ea: \u2018As die finansi\u00eble markte nie bestaan het nie, sou \u2019n mens dit moes uitvind.\u2019\u201d<\/p>\n\n\n\n In Mei 2011 het Dan, en ook Karin, hulle verkiesbaar gestel in die plaaslike munisipale verkiesings vir die Vryheidsfront Plus. Hulle het egter nie die paal gehaal nie.<\/p>\n\n\n\n Na sy terugkeer vanaf Frankryk het Dan aktief betrokke geraak by die saak vir Afrikaans en as \u2019n taalaktivis bekend geraak. In Julie 1996 het hy \u2019n lesing by die Franse Instituut in Johannesburg getitel \u201cLandscape, Language and Identity\u201d gehou. Al was die gehoor klein, het Dan die tonge los gehad met sy uitsprake oor “die herkolonisering van Suid-Afrika deur Engeland en die verband wat hy getrek het tussen dit en die oorname van die Afrikaner se taal en kultuur. Hy het ook verwys na die Afrikaanse platteland en dit in verband gebring met hoe die landskap in die Anglo-Boereoorlog in puin gel\u00ea is. Hy het gewys op die feit dat Engeland, omdat dit \u2019n nywerheidsland is, anders as die res van Europa, byna geen kleinboer-tradisie het nie. Dan beskryf daardie toespraak as die oomblik wat hy weer kultureel en polities betrokke geraak en dit het seker die verdere verloop van sy lewe bepaal, volgens Fransi Phillips in Beeld<\/em> (25 Julie 1996).<\/p>\n\n\n\n Di\u00e9 toespraak het gehandel oor die bedreiging van Afrikaans deur verengelsing. Dan het verder uitgebrei teenoor Fransi Phillips: \u201cIn al die kommentaar wat ons onlangs gehad het oor die veranderende status van Afrikaans, is daar vir my \u2019n gebrek aan \u2019n historiese bewussyn. In Europa kyk \u2019n mens nie na vandag sonder om ten minste die afgelope honderd jaar in ag te neem nie, want die laaste honderd jaar is in Europa deel van die huidige oomblik. In Suid-Afrika word die taalkwessie op die oomblik (1996) benader vanuit \u2019n virtuele moment wat afgesny is van die geskiedenis.<\/p>\n\n\n\n \u201cDis vir my vreemd dat niemand die verengelsing bevraagteken nie. Niemand vra \u2018Wat is Engels, waar kom Engels in Suid-Afrika vandaan?\u2019 nie. Engels in Suid-Afrika is vir my iets heeltemal anders as Engels in Engeland. Engels in Suid-Afrika is besig om allerlei veranderings te ondergaan, en daar is \u2019n definitiewe vervlakking in mense se verbale kompetensie. Ek het nie probleme met Engeland self nie. Ek hou selfs baie van Engeland. Jy kan my byna in \u2019n sin \u2019n Anglofiel noem. Maar in Suid-Afrika is die gedwonge verengelsing van kultuur besig om mense erg te vervlak. Marcus de Jong het altyd gepraat van hierdie boewetaaltjie, maar na my mening het ons die boewetaaltjie van apartheid nou verruil vir die boewetaaljie van politiek korrekte Engels, en dis vir my ewe leeg. Ek dink dat daar met die swart tale presies dieselfde ding besig is om te gebeur. Ons moet onsself afvra of dit werklik is wat ons wil h\u00ea.<\/p>\n\n\n\n \u201cAs daar iets is wat my dwars in die krop steek, is dit \u2019n gevoel van Ersatz \u2013 die gevoel wat \u2019n mens beetpak wanneer jy \u2019n Italiaanse villa in Pretoria moet aanskou. Die idee van \u2019n Ersatz-Engelse ervaring wat ons in Suid-Afrika in die gesig staar, wat basies maar \u2019n koloniale ervaring is, is vir my iets afgryslik. Dalk moet daar maar liewer \u2019n eksodus terug Engeland toe wees, dat ons minstens regtig Engels kan wees. Die idee dat almal in Suid-Afrika nou, of hulle wil of nie, moet inval by \u2019n soort verwaterde koloniale Engels en die feit dat mense nie meer krities daaroor is nie, is vir my \u2019n probleem.<\/p>\n\n\n\n \u201cDis verder vir my belangrik om Afrikaans los te maak van \u2019n Christelik-Nasionale identiteit. Ek is nie \u2019n Rapportryer nie, en die idee om een te word, het nog nooit by my opgekom nie. Vir my gaan dit veel eerder oor die reg van die individu om sy eie taal te praat en sy eie identiteit te behou. My stryd is dus steeds liberaal eerder as nasionalisties, en as ek moet kies tussen nasionalisme, marxisme en liberalisme, sal dit steeds liberalisme wees. Aan die ander kant is daar baie sogenaamde liberaliste met wie ek nie vereenselwig wil word nie omdat hoewel hulle hulself liberaal noem, hulle vir my veel eerder na opportuniste lyk. Op Wits het ek baie met sulke mense te doen gekry.<\/p>\n\n\n\n \u201cEk wil egter ook nie s\u00ea dat ek my stryd vir Afrikaans buite die stelsel wil voortsit nie: waar is binne en buite nou eintlik tog? Dit gaan eerder oor \u2019n spesifieke aanvalshoek. Ons moet heeltemal wegbeweeg van die assosiasie van die taal met nasionalisme. Verder het ek ook \u2019n estetiese belang by die oorlewing van die taal. Ek is \u2019n groot bewonderaar van Nietzsche. Die estetiese is eintlik die enigste element wat oorbly as jy die Christelik-godsdienstige paradigma verwerp. Die estetiese kwaliteite van Afrikaans en die Afrikaanse kultuur is vir my waardevol.\u201d<\/p>\n\n\n\n Fransi Phillips wou weet watter maniere daar is om teen die verengelsing in verset te kom, maar destyds het Dan daarvoor nog geen klinkklare strategie gehad nie. \u201cEk sou s\u00ea \u2019n beginpunt is om daaroor te besin. Ek dink die Afrikaners onderskat die krag van denke. Denke kan baie, baie kragtig wees: ek sien elke dag op die aandelemark watter krag \u2019n korrekte analise kan h\u00ea. Rykdom bring ook mag: waarskynlik is Engels in Suid-Afrika so magtig omdat dit die taal van Anglo American is. Maar denke op sigself is oneindig magtig: ek dink as mense in Afrikaans meer genuanseerd en krities wil omgaan met die taal, kan daar vir hulle geweldige kragtige strategie\u00eb oopgaan.<\/p>\n\n\n\n \u201cMense moet meer die ruimheid van Afrikaans verken, nie net die ervarings van anderskleuriges nie, want dit kan weer in \u2019n soort regstellende aksie ontaard. Ruimheid, eerder in die sin van om grense \u2019n bietjie te versit en deurmekaar te maak. Daar kan byvoorbeeld in die uitgewerswese gekyk word na moontlikhede om belangrike filosofiese werke uit Europese tale in Afrikaans te vertaal, en byvoorbeeld die boeke van die Markies de Sade. Die erotiek kan in Afrikaans beter ontgin word; ons het geen erotiese tradisie nie. Die stereotipiese idees van Europe\u00ebrs oor Afrikaans en die Afrikaner moet ook gekonfronteer word, en die internet kan \u2019n belangrike medium wees om dit mee te doen. Die moontlikhede is oneindig. Dit waaroor ons nou hier sit en bespiegel, kan oor \u2019n jaar of tien \u2019n werklikheid word.\u201d<\/p>\n\n\n\n In 1999 het Dan begin om \u2019n optog vir Afrikaans na die Uniegebou te organiseer. Daar sou \u2019n versoekskrif wat die gelykberegtiging van Afrikaans met Engels bepleit, aan die president oorhandig word.<\/p>\n\n\n\n